វត្តព្រះរុទ្ធសាសនាមួយកំរុងលេចលចញរូបរាងលៅត្ំបន់ឈូងសមុព្ទ្

នៅកណ្ដាលក្កុងសាន់ហូនហេ មានវត្តថ្មីមួយកំពុងនលចរូបរាងន ីង ។ វត្តននេះ ក្ត្ូវបានរចនានរៀបចំន ីងន ីមបីជាក្បនោជន៍ ននសហគមន៍ខ្មមរនក្ោម ។ វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម មិនក្ត្ឹមខ្ត្ជាសាាបត្យកមម ៏ក្បណិត្មួយប ុនណ្ដណេះនេ ក៏ប ុខ្នតរួមទំងជាកខ្នែងមួយសក្មាប់បនក្មីឲ្យ ោរជួបជុំ ោរសិកា និងខ្ថ្មទំងជាមជឈ មណឌលក្បត្ិបត្តិន ីមបីអប់រំចិត្ត ៏មានសារៈសំខាន់ផងខ្ រ ។ ពលរ ឋខ្មមរ-អានមរិោំងជានក្ចីនរូប និងជាពិ នសស ចំន េះអនកខ្ លក្គួសាររបស់ពួកគាត្់បានមានល័កខម័ណឌចំបាច់ក្ត្ូវផ្លែស់េីលំនៅ ន ីមបីនគចនចញពីសង្រ្គាម និងពីអំនពីក្បល័យពូជសាសន៍ ។ សក្មាប់អនកនៅឯនាយសមុក្េ(ឆ្ងាយពីមាត្ុភូមិ) ជាេូនៅ េីវត្តមិននោយខ្ កសក្មាប់ខ្ត្ជាេីតំងក្បត្ិបត្តិក្ពេះពុេធសាសនា ខ្ត្មួយមុមននាេះនេ ក៏ប ុខ្នត ននាេះគឺជាមជឈ មណឌលវបបធម៌ ជាកខ្នែងសក្មាប់ផាភ្ជាប់េំនាក់េំនងន ីងវិញនូវ ភ្ជសាសាង្រ្សត សាច់សារនោហិត្ និងភ្ជពគង់វង់ននពងាវតរ នហីយនិងន ីមបីោរត្ភ្ជាប់នៅោន់ជំនាន់នក្ោយរបស់ពួកនគ ។

គនក្មាង ៏សំខាន់មួយននេះ បាននាំយកនូវនសចកតីក្សនមទំងឡាយ (របស់ខ្មមរនក្ោម) ឲ្យមកក្បាក ន ីងចំន េះមុម បណតុេះឫសគល់ ទំងខ្ផនកមរត្ក និងនសចកតីសងឃឹម សក្មាប់អនាគត្ ។

ចកខុវិស័យននេះ បានចប់នផតីមន ីងនោយ នោកក្សី លីណ្ដ ឡាំ ខ្ លបានមកតំងេីលំនៅជាថ្មីនៅត្ំបន់ឈូងសមុក្េ សាន់ក្្វន់សីសកូ (San Francisco Bay)តំងពីោលនៅវ័យកុមារចំេង់ បនាាប់ពីក្កុមក្គួសាររបស់គាត្់បាននភៀសមែួនចកនចញពីខ្ ន ីជនមាែេះ និងេុកខលំបាកនៅភូមិភ្ជគអាសុី ភ្ជគអានគនយ៍ ។

ំនណីរជីវិត្របស់ នោកក្សី នផតីមនចញពីោរត្ស ូ ៏សវិត្សាវញ រហូត្បានោែយមែួនមកជាអនកជួយផតល់នសវាកមមឧបត្ាមភក៍ គាត្់បានផតួចនផតីមនូវគំនិត្ ៏ពិសិ ឋអំពីនេសភូមិនៅេីននេះ ។ នោយកិចចសហោរជិត្សនិេធជាមួយសាាបត្យករ ននក្ពេះរាជាណ្ដចក្កកមពុជា និងក្កុមសាាបត្យកមមនៅរ ឋោលីហវ័រននៀ មូលនិធិរបស់នោកក្សី បានបនងកីត្គនក្មាងមួយ មានេិសនៅនផ្លតត្នៅនលីោរេំនុកបក្មុងខ្ថ្ទំ កិចចក្បាក្ស័យទក់េង និងគុណត្នមែ ៏ក្ជាលនក្ៅននវបបធម៌ ។ នក្ោមោរ ឹកនាំរបស់ សាាបត្យកមម ខ្អនក្រូ មា ន់ (Andrew Mann Architecture) ោររចនាននេះបគាញអំពីភ្ជពលអិត្លអន់ កនុងោរពិចរណ្ដឲ្យមានត្ុលយភ្ជព រវាងនសាភ័ណភ្ជព ភ្ជាប់នៅនឹងនគាលបំណងរបស់គនក្មាង ។

ជាមួយនឹងោយវិោរនបីកចំហ ោរចង់ ឹង ចង់ន ីញ និងឆនាៈកនុងោរនរៀនសូក្ត្ ក្កុមោរគរ បានបគាញនចញឲ្យន ីញអំពីអវីៗខ្ លគួរគបបីឲ្យមានន ីង េនាឹមគាននឹងនសចកតីនគារព ចំន េះក្បនពណី នៅកនុងល័កខម័ណឌបនងកីត្អវីមួយ ក្ត្ូវឲ្យមានអាយុោលបានយូរអខ្ងវង ។

ខ្លឹមសារននកិចចការ ឬសនូេននកិចចការ

ន ៅកនុងឃ្ែំងមួយនៅត្ំបន់ឧសាហកមម ននេីក្កុងសាន់ង្រ្្វន់សុីសកូ រូបរាង វត្ត គំរូមួយក្ត្ូវបានសាងន ីងោ ងនសាៀមសាាត្់ តមរចនាបេខ្ លមនុសេភ្ជគនក្ចីនមិនធ្លែប់បានន ីញពីមុន ។ នៅេីននាេះគឺជាកខ្នែងសក្មាប់ពិនិត្យនផាៀងផ្លាត្់គំរូលមអសាាបត្យកមម កាច់ចមាែក់ និងផលិត្ផលចក់ពុមពពីក្បនេសកមពុជានផញីមក ក្កុមោរគរក្ត្ូវផាូផាងមតងមួយៗ ោ ងលអិត្លអន់មុននពលចូល ល់ ំណ្ដក់ោលផលិត្ចុងនក្ោយ ។ វាគឺជា

មនាីរពិនសាធន៍មួយ សក្មាប់ខ្សវងយល់ឲ្យបានក្បាក ក្បជា អំពីរនបៀបខ្ លអគារពិនសសមួយក្ត្ូវបានបនងកីត្ន ីង។

ំនណីរោរនៅេីននេះ មិនខ្មនជាវិធីសាង្រ្សតធមមតន ីយ ។ ក្កុមោរគរកំពុងបនងកីត្បនចចកនេសថ្មីៗ ន ីមបីនឆែីយត្បនឹងត្ក្មូវោរពិនសសរបស់គនក្មាង ។ េក្មង់សំណង់ក្បនពណីខ្មមរបុរាណ ក្ត្ូវបានខ្កសក្មួល នឆនក្បរិត្ និងបនងកីត្គំនិត្ថ្មីន ីងវិញ ន ីមបីឲ្យសមក្សបនៅនឹងសមាភរៈ លកខមណឌអាោសធ្លត្ុ និងសតង់ោវិសវកមមនផេងៗ ។ រាល់ជំ្នទមទរោរយកចិត្តេុកោក់ ភ្ជពម ត្់ចត្់ និងឆនាៈកនុងោរនធវីោរតមរនបៀបមុសខ្បែកពីធមមត ។

សាាបត្យកមម ខ្អនក្រូ មា ន់ (Andrew MannArchitecture)បានជួយ ឹកនាំោរក្បឹងខ្ក្បងននេះ នោយភ្ជពេន់ភែន់ និងោរនផ្លតត្អារមមណ៍ោ ងមុត្មាំជាេីបំផុត្ ។ សហោរោ ងជិត្សនិេធជាមួយក្កុមអនកសាងសង់ វិសវករ និងសិបបករ ក្កុមោរគរបានរកាចិត្តនបីកចំហកនុងោរនរៀនសូក្ត្ និងោរផ្លែស់បតូរ ។ អវីៗខ្ លនកីត្មានន ីងនៅកនុងឃ្ែំងននេះ គឺជាោរឆែុេះបញ្ចំងពីគុណត្នមែោរគរ ជាោរបគាញោ ងនសាៀមសាាត្់ អំពីោរយកចិត្តេុកោក់មពស់ និងោ ងហមត្់ចត្់ក្គប់ក្ជុងនក្ជាយ ។

 
 
 
 
 
 
4-3_Ratio_(1440x1080)_-6.jpg

លត្ើអ្វីលៅជា «វត្ត»

កយ «វត្ត» មានន ីមកំនណីត្ពី

• ភ្ជសាបាលីៈ vatta= វត្ត
• ភ្ជសាសំង្រ្សកឹត្ៈ vṛtta/vrata= វត្៌

តមន័យន ីម កយននេះមានអត្ាន័យថា ោរក្បក្ពឹត្តលអ ោរក្បត្ិបត្តិវិន័យ ោរោន់សីលធម៌ នសចកតីនគារព េំននៀមេមាែប់ និងសណ្ដតប់ធ្លនប់ ។ កនុងន័យជានាមសពា «វត្ត» មានន័យថា អាវាស ឬអារាមោឋន ជាេីអាក្ស័យសានក់នៅ និងជាេីអនុវត្តធម៌របស់ពួកសមណៈ ឬពួកសងឃ ។ នៅកនុងអរិយធម៌ខ្មមរ វត្តមិនក្ត្ឹមខ្ត្ជាសំណង់សាសនាប ុនណ្ដណេះនេ ប ុខ្នតជាសាាប័នមូលោឋន ខ្ លរួមបញ្ចូលោរអនុវត្តសីលធម៌ វិន័យសាសនា ោរអប់រំ ោរបនតវបបធម៌ និងជីវិត្របស់សហគមន៍ោ ងក្ជាលនក្ៅ ។

តំងពីអត្ីត្ោលមក «វត្ត» បានបំនពញត្ួនាេីជាមជឈមណឌលននោរសិកា ោររួបរួមសងាម និងោរអប់រំផែូវចិត្ត ។ វត្ត ជាេីកខ្នែងរកា និងបនតក្ពេះធម៌ ជាេីសាានសនូលននអត្តសញ្ាណវបបធម៌ និងជាកខ្នែងសក្មាប់សហគមន៍ក្បមូលផតុំ កនុងពិធីសាសនា និងក្ពឹត្តិោរណ៍សំខាន់ៗនានា ។ ូនចនេះ វត្ត ត្ំណ្ដងឲ្យេំនាក់េំនងរស់រនវីករវាងសាសនា សងាម និងោរបនតមរត្កវបបធម៌ ។

រចនាសមព័នធសាាបត្យកមមនន វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម េេួលោរបំផុសគំនិត្ពី ក្បាសាេបនាាយក្សី ខ្ លសាងសង់ន ីងនៅសត្វត្េរ៍េី១០ និងឧេាិស ល់ក្ពេះសិវៈ ។ ក្បាសាេបនាាយក្សី មានលកខណៈពិនសស កនុងចំនណ្ដមក្បាសាេអងារ នក្ េះក្ត្ូវបានកសាងន ីងនោយបុរសបណឌិត្ មិនខ្មននោយក្ពេះម្កេក្ត្ន ីយ ។ លេធផលននាេះ បានបនងកីត្ឲ្យសាាបត្យកមម មានេំហំសនិេធសានល និងភ្ជពក្បណិត្មពស់ ខ្ លបគាញពីនសចកតីក្សឡាញ់សាសនា និងវិជាាបណឌិត្ភ្ជព ជំនួសឲ្យអំណ្ដចរាជសមបត្តិ ។ សិោចមាែក់ ៏លអអសាចរយ នលីថ្មមាច់ពណ៌ផ្លកឈូក បានឈរនជីងឆែងោត្់សត្វត្េ៍រននអាោសធ្លត្ុ និងសង្រ្គាម នហីយក្ត្ូវបានេេួលសាាល់ោ ងេូលំេូោយ ថាជាចំណុចកំពូលននសិលបៈ និងសាាបត្យកមមខ្មមរ ។ វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម បនតមរត្កននេះ មិនខ្មននោយោរចមែងក្េង់ក្ទយននាេះនេ ប ុខ្នតនោយោរបកក្សាយថ្មី ោ ងមានវិចរណញ្ាណ ។ តមរយៈោរនក្បីក្បាស់េពវសមាភរៈសម័យថ្មី និងន ីមបីនឆែីយត្បនៅនឹងបរិបេភូមិសាង្រ្សត និងវបបធម៌ខ្បបថ្មី សាាបត្យកមមននេះក៏សខ្មតងោរនគារព ល់អត្ីត្ោល កនុងមណៈនពលខ្ លបំនពញត្ក្មូវោរ របស់សហគមន៍សម័ យបចចុបបនន ។ នោយនហត្ុននេះ នេីប «វត្ត» ោែយជាសាពនត្ភ្ជាប់រវាង អត្ីត្ោល និងបចចុបបននោល បគាញពីភ្ជពបនតភ្ជាប់ ភ្ជពអត្់ធមត្់ និងមរត្ករស់រនវីកននវបបធម៌ខ្មមរ ។

 

4-3_Ratio_(1440x1080)_-10.jpg
 
 
 
 
 
 

ក្បាលចូហ្វា

ចុង​តុបតែង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ចុង​ដំបូល​ប្រាសាទ។ ទម្រង់​ឡើង​លើ​របស់​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​នឹក​ឃើញ​ពី​សត្វ​ស្លាប ឬ​សត្វ​ទេវកថា ដែល​មាន​ឫសគល់​ក្នុង​រូប​តំណាង​ខ្មែរ និង​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ សម្រាប់​មនុស្ស​ជាច្រើន វា​ឈរ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ការ​ការពារ សេចក្តី​ប្រាថ្នា និង​ការ​តភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​វត្ថុ​ពិសិដ្ឋ។

4-3_Ratio_(1440x1080)_-11.jpg
 
 
 

តួខ្លួន Chofa + មួក Ridge

ទម្រង់ចម្លាក់នេះតាមដានជួរដំបូល ដោយភ្ជាប់ទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មទៅនឹងគោលបំណងខាងវិញ្ញាណ។ លំនាំឆ្លាក់របស់វាបង្ហាញពីលំហូរធម្មជាតិ និងចំណេះដឹងដូនតា។ រួមគ្នាជាមួយក្បាលចូហ្វា វាបង្កើតរូបរាងប្រាសាទ និងត្បាញសិប្បកម្មទៅជាអត្ថន័យ។


4-3_Ratio_(1440x1080)_-12.jpg
 
 

គីនណារ៉ា

គីនណារ៉ា គឺជាសត្វសួគ៌មួយអង្គមកពីប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូ ដែលមានផ្នែកខ្លះជាមនុស្ស និងផ្នែកខ្លះទៀតជាសត្វស្លាប។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារការលះបង់ តន្ត្រី និងចម្រៀង វាលេចឡើងនៅក្នុងការតុបតែងប្រាសាទជាកាយវិការនៃព្រះគុណ និងការថែរក្សា។ នៅពេលដែលបង្ហាញដោយដៃកាន់ក្នុងការអធិស្ឋាន រូបចម្លាក់នេះផ្តល់នូវការស្វាគមន៍ និងការគោរពដ៏ស្ងប់ស្ងាត់។

4-3_Ratio_(1440x1080)_-13.jpg
 
 
 

ក្បាច់រចនា

ជញ្ជាំងខាងក្រៅនេះត្រូវបានតុបតែងលម្អដោយលំនាំក្បាច់ចម្លាក់ ដែលជាពាក្យសម្រាប់តុបតែងបុរាណនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ។ លើសពីការតុបតែង លំនាំទាំងនេះបង្កប់នូវភាពសុខដុមរមនា ចង្វាក់ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ខាងវិញ្ញាណ។ ក្បាច់ចម្លាក់ដែលបានបន្សល់ទុកជាច្រើនជំនាន់មក ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិន័យសិល្បៈ និងការចងចាំវប្បធម៌ ដោយចាក់ឫសរចនាសម្ព័ន្ធនេះនៅក្នុងប្រពៃណីដ៏រស់រវើក។



4-3_Ratio_(1440x1080)_-14.jpg

នៅក្រោមរនាំង និងភ្លៀង ការលះបង់កើតឡើង។

 
 

ទីស្ថាន្បរិសុទធ

តមក្បនពណីក្ពេះពុេធសាសនាខ្មមរ រ ូវនភែៀងជារ ូវវសា ខ្ លក្ពេះសងឃក្ត្ូវសាិត្នៅកនុងវត្តនិមួយៗ ន ីមបីបនតោរសិកា អនុវត្តនផាៀងផ្លាត្់បេបញ្ាត្តិទំងឡាយ(វិន័យ) និងបណតុេះសាមរត្ីសមាធិ ។ ជានពលនវោននភ្ជពសាប់សាាត្់ ោររឹត្ត្បិត្មែួន និងោរពក្ងឹងសត្ិបញ្ា(ចិត្តវិញ្ាណ) ។ ូនចនេះ ោរសំណង់វត្ត មិនខ្មនោរសាងសង់ធមមតន ីយ ប ុខ្នតគឺជាលំនៅននោរក្បត្ិបត្តិរបស់សត្ិបបោឋន សហគមន៍ និងជាេីសាានសាបនក្ េះបនតពូជសីលធម៌ ។

នៅេីក្កុង សាន់ហូនសេ ក៏មាននភែៀងធ្លែក់ ូចគាន ។ នទេះជាបរិបេមុសគានមែេះ ប ុខ្នតអត្ាន័យនៅ ខ្ ល ។ របងបនាារត្នមែីងព័េធជុំវិញសំណង់អគារ សូរសនមែងសកមមភ្ជពោរគរបនតនៅមុមនោយោរយកចិត្តេុកោក់ និងោ ងមានវិន័យជានិចច ។ ោរោឋនសំណង់បូជនីយោឋន ពិត្ជាមុសគានពីោរោឋនសំណង់ធមមតនក្ចីនចំណុច នៅេីននេះោរគរ គឺចប់នផតីមនោយអារមមណ៍នគារពក្គប់ជំ្នទំងអស់ មុននឹងឈាននៅ ល់ោរបក្សាយ ពនយល់នផេងៗ ។

នគអាចនិោយបានថា ោរសាងសង់វត្ត នក្បៀបបី ូចកំពុងពក្ងឹងនសចកតីក្ជេះថាែ (សទធ) ជាលកខណៈរួមមួយ ។ ជំនាញបនចចកនេសពិត្ជាសំខាន់នហីយ ក៏ប ុខ្នតនសចកតីអត្់ធមត្់តំងសាមរត្ីឲ្យវាសាិត្នៅកនុងបចចុបបនន ោលជាក្បោរោន់ខ្ត្សំខាន់ ន ីមបីោរនបតជាញរួម ។ ូនចនេះនេីបថា ោរគរននេះក៏វាោែយនៅជាោរចូលោន់វសារបស់ក្កុមអនកនធវីោរទំងអស់គានខ្ រ មិនខ្មនជាោរ កមែួននចញពីពិភពនោកនេ ខ្ត្គឺជាោរបំពត្់ចិត្ត ន ីមបីបនងកីត្អវីខ្ លមានអត្ាន័យ និងឲ្យបានជាអចិនង្រ្នតយ៍ផងនេៀត្ ។

នេសភូមិសាានខ្ លក្ត្ូវបានបង្រ្ញ្ាប និងផាុកនោយចំខ្ណកននេឹកនភែៀងននេះ បូកផេំជាមួយកមាែំងោរគរ កមាែំងជំននឿ នធវីឲ្យេីសាានបរិសុេធមួយកំពុងនលចរូបរាងន ីង ននាេះគឺជាេីសាានផាុកអនុសាវរីយ៍ អត្តសញ្ា ណ និងនសចកតីសងឃឹមសក្មាប់ជំនាន់នក្ោយខ្វងឆ្ងាយ ។

Andrew Mann Architecture
ស្ថាបត្យកម្ម

AO Architects, Phnom Penh
ការតុបតែងបែបប្រពៃណី និងការរចនា

Antonio Martins Interior Design
ស្ថាបត្យកម្មខាងក្នុង

Strata Landscape Architecture
ស្ថាបត្យកម្មទេសភាព

OARCON
អ្នកម៉ៅការ

Saul Estrada
ការថតរូប