វត្តព្រះរុទ្ធសាសនាមួយកំរុងលេចលចញរូបរាងលៅត្ំបន់ឈូងសមុព្ទ្

នៅកណ្ដាលក្កុងសាន់ហូនហេ មានវត្តថ្មីមួយកំពុងនលចរូបរាងន ីង ។ វត្តននេះ ក្ត្ូវបានរចនានរៀបចំន ីងន ីមបីជាក្បនោជន៍ ននសហគមន៍ខ្មមរនក្ោម ។ វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម មិនក្ត្ឹមខ្ត្ជាសាាបត្យកមម ៏ក្បណិត្មួយប ុនណ្ដណេះនេ ក៏ប ុខ្នតរួមទំងជាកខ្នែងមួយសក្មាប់បនក្មីឲ្យ ោរជួបជុំ ោរសិកា និងខ្ថ្មទំងជាមជឈ មណឌលក្បត្ិបត្តិន ីមបីអប់រំចិត្ត ៏មានសារៈសំខាន់ផងខ្ រ ។ ពលរ ឋខ្មមរ-អានមរិោំងជានក្ចីនរូប និងជាពិ នសស ចំន េះអនកខ្ លក្គួសាររបស់ពួកគាត្់បានមានល័កខម័ណឌចំបាច់ក្ត្ូវផ្លែស់េីលំនៅ ន ីមបីនគចនចញពីសង្រ្គាម និងពីអំនពីក្បល័យពូជសាសន៍ ។ សក្មាប់អនកនៅឯនាយសមុក្េ(ឆ្ងាយពីមាត្ុភូមិ) ជាេូនៅ េីវត្តមិននោយខ្ កសក្មាប់ខ្ត្ជាេីតំងក្បត្ិបត្តិក្ពេះពុេធសាសនា ខ្ត្មួយមុមននាេះនេ ក៏ប ុខ្នត ននាេះគឺជាមជឈ មណឌលវបបធម៌ ជាកខ្នែងសក្មាប់ផាភ្ជាប់េំនាក់េំនងន ីងវិញនូវ ភ្ជសាសាង្រ្សត សាច់សារនោហិត្ និងភ្ជពគង់វង់ននពងាវតរ នហីយនិងន ីមបីោរត្ភ្ជាប់នៅោន់ជំនាន់នក្ោយរបស់ពួកនគ ។

គនក្មាង ៏សំខាន់មួយននេះ បាននាំយកនូវនសចកតីក្សនមទំងឡាយ (របស់ខ្មមរនក្ោម) ឲ្យមកក្បាក ន ីងចំន េះមុម បណតុេះឫសគល់ ទំងខ្ផនកមរត្ក និងនសចកតីសងឃឹម សក្មាប់អនាគត្ ។

ចកខុវិស័យននេះ បានចប់នផតីមន ីងនោយ នោកក្សី លីណ្ដ ឡាំ ខ្ លបានមកតំងេីលំនៅជាថ្មីនៅត្ំបន់ឈូងសមុក្េ សាន់ក្្វន់សីសកូ (San Francisco Bay)តំងពីោលនៅវ័យកុមារចំេង់ បនាាប់ពីក្កុមក្គួសាររបស់គាត្់បាននភៀសមែួនចកនចញពីខ្ ន ីជនមាែេះ និងេុកខលំបាកនៅភូមិភ្ជគអាសុី ភ្ជគអានគនយ៍ ។

ំនណីរជីវិត្របស់ នោកក្សី នផតីមនចញពីោរត្ស ូ ៏សវិត្សាវញ រហូត្បានោែយមែួនមកជាអនកជួយផតល់នសវាកមមឧបត្ាមភក៍ គាត្់បានផតួចនផតីមនូវគំនិត្ ៏ពិសិ ឋអំពីនេសភូមិនៅេីននេះ ។ នោយកិចចសហោរជិត្សនិេធជាមួយសាាបត្យករ ននក្ពេះរាជាណ្ដចក្កកមពុជា និងក្កុមសាាបត្យកមមនៅរ ឋោលីហវ័រននៀ មូលនិធិរបស់នោកក្សី បានបនងកីត្គនក្មាងមួយ មានេិសនៅនផ្លតត្នៅនលីោរេំនុកបក្មុងខ្ថ្ទំ កិចចក្បាក្ស័យទក់េង និងគុណត្នមែ ៏ក្ជាលនក្ៅននវបបធម៌ ។ នក្ោមោរ ឹកនាំរបស់ សាាបត្យកមម ខ្អនក្រូ មា ន់ (Andrew Mann Architecture) ោររចនាននេះបគាញអំពីភ្ជពលអិត្លអន់ កនុងោរពិចរណ្ដឲ្យមានត្ុលយភ្ជព រវាងនសាភ័ណភ្ជព ភ្ជាប់នៅនឹងនគាលបំណងរបស់គនក្មាង ។

ជាមួយនឹងោយវិោរនបីកចំហ ោរចង់ ឹង ចង់ន ីញ និងឆនាៈកនុងោរនរៀនសូក្ត្ ក្កុមោរគរ បានបគាញនចញឲ្យន ីញអំពីអវីៗខ្ លគួរគបបីឲ្យមានន ីង េនាឹមគាននឹងនសចកតីនគារព ចំន េះក្បនពណី នៅកនុងល័កខម័ណឌបនងកីត្អវីមួយ ក្ត្ូវឲ្យមានអាយុោលបានយូរអខ្ងវង ។

ខ្លឹមសារននកិចចការ ឬសនូេននកិចចការ

ន ៅកនុងឃ្ែំងមួយនៅត្ំបន់ឧសាហកមម ននេីក្កុងសាន់ង្រ្្វន់សុីសកូ រូបរាង វត្ត គំរូមួយក្ត្ូវបានសាងន ីងោ ងនសាៀមសាាត្់ តមរចនាបេខ្ លមនុសេភ្ជគនក្ចីនមិនធ្លែប់បានន ីញពីមុន ។ នៅេីននាេះគឺជាកខ្នែងសក្មាប់ពិនិត្យនផាៀងផ្លាត្់គំរូលមអសាាបត្យកមម កាច់ចមាែក់ និងផលិត្ផលចក់ពុមពពីក្បនេសកមពុជានផញីមក ក្កុមោរគរក្ត្ូវផាូផាងមតងមួយៗ ោ ងលអិត្លអន់មុននពលចូល ល់ ំណ្ដក់ោលផលិត្ចុងនក្ោយ ។ វាគឺជា

មនាីរពិនសាធន៍មួយ សក្មាប់ខ្សវងយល់ឲ្យបានក្បាក ក្បជា អំពីរនបៀបខ្ លអគារពិនសសមួយក្ត្ូវបានបនងកីត្ន ីង។

ំនណីរោរនៅេីននេះ មិនខ្មនជាវិធីសាង្រ្សតធមមតន ីយ ។ ក្កុមោរគរកំពុងបនងកីត្បនចចកនេសថ្មីៗ ន ីមបីនឆែីយត្បនឹងត្ក្មូវោរពិនសសរបស់គនក្មាង ។ េក្មង់សំណង់ក្បនពណីខ្មមរបុរាណ ក្ត្ូវបានខ្កសក្មួល នឆនក្បរិត្ និងបនងកីត្គំនិត្ថ្មីន ីងវិញ ន ីមបីឲ្យសមក្សបនៅនឹងសមាភរៈ លកខមណឌអាោសធ្លត្ុ និងសតង់ោវិសវកមមនផេងៗ ។ រាល់ជំ្នទមទរោរយកចិត្តេុកោក់ ភ្ជពម ត្់ចត្់ និងឆនាៈកនុងោរនធវីោរតមរនបៀបមុសខ្បែកពីធមមត ។

សាាបត្យកមម ខ្អនក្រូ មា ន់ (Andrew MannArchitecture)បានជួយ ឹកនាំោរក្បឹងខ្ក្បងននេះ នោយភ្ជពេន់ភែន់ និងោរនផ្លតត្អារមមណ៍ោ ងមុត្មាំជាេីបំផុត្ ។ សហោរោ ងជិត្សនិេធជាមួយក្កុមអនកសាងសង់ វិសវករ និងសិបបករ ក្កុមោរគរបានរកាចិត្តនបីកចំហកនុងោរនរៀនសូក្ត្ និងោរផ្លែស់បតូរ ។ អវីៗខ្ លនកីត្មានន ីងនៅកនុងឃ្ែំងននេះ គឺជាោរឆែុេះបញ្ចំងពីគុណត្នមែោរគរ ជាោរបគាញោ ងនសាៀមសាាត្់ អំពីោរយកចិត្តេុកោក់មពស់ និងោ ងហមត្់ចត្់ក្គប់ក្ជុងនក្ជាយ ។

 
 
 
 
 
 
4-3_Ratio_(1440x1080)_-6.jpg

លត្ើអ្វីលៅជា «វត្ត»

កយ «វត្ត» មានន ីមកំនណីត្ពី

• ភ្ជសាបាលីៈ vatta= វត្ត
• ភ្ជសាសំង្រ្សកឹត្ៈ vṛtta/vrata= វត្៌

តមន័យន ីម កយននេះមានអត្ាន័យថា ោរក្បក្ពឹត្តលអ ោរក្បត្ិបត្តិវិន័យ ោរោន់សីលធម៌ នសចកតីនគារព េំននៀមេមាែប់ និងសណ្ដតប់ធ្លនប់ ។ កនុងន័យជានាមសពា «វត្ត» មានន័យថា អាវាស ឬអារាមោឋន ជាេីអាក្ស័យសានក់នៅ និងជាេីអនុវត្តធម៌របស់ពួកសមណៈ ឬពួកសងឃ ។ នៅកនុងអរិយធម៌ខ្មមរ វត្តមិនក្ត្ឹមខ្ត្ជាសំណង់សាសនាប ុនណ្ដណេះនេ ប ុខ្នតជាសាាប័នមូលោឋន ខ្ លរួមបញ្ចូលោរអនុវត្តសីលធម៌ វិន័យសាសនា ោរអប់រំ ោរបនតវបបធម៌ និងជីវិត្របស់សហគមន៍ោ ងក្ជាលនក្ៅ ។

តំងពីអត្ីត្ោលមក «វត្ត» បានបំនពញត្ួនាេីជាមជឈមណឌលននោរសិកា ោររួបរួមសងាម និងោរអប់រំផែូវចិត្ត ។ វត្ត ជាេីកខ្នែងរកា និងបនតក្ពេះធម៌ ជាេីសាានសនូលននអត្តសញ្ាណវបបធម៌ និងជាកខ្នែងសក្មាប់សហគមន៍ក្បមូលផតុំ កនុងពិធីសាសនា និងក្ពឹត្តិោរណ៍សំខាន់ៗនានា ។ ូនចនេះ វត្ត ត្ំណ្ដងឲ្យេំនាក់េំនងរស់រនវីករវាងសាសនា សងាម និងោរបនតមរត្កវបបធម៌ ។

រចនាសមព័នធសាាបត្យកមមនន វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម េេួលោរបំផុសគំនិត្ពី ក្បាសាេបនាាយក្សី ខ្ លសាងសង់ន ីងនៅសត្វត្េរ៍េី១០ និងឧេាិស ល់ក្ពេះសិវៈ ។ ក្បាសាេបនាាយក្សី មានលកខណៈពិនសស កនុងចំនណ្ដមក្បាសាេអងារ នក្ េះក្ត្ូវបានកសាងន ីងនោយបុរសបណឌិត្ មិនខ្មននោយក្ពេះម្កេក្ត្ន ីយ ។ លេធផលននាេះ បានបនងកីត្ឲ្យសាាបត្យកមម មានេំហំសនិេធសានល និងភ្ជពក្បណិត្មពស់ ខ្ លបគាញពីនសចកតីក្សឡាញ់សាសនា និងវិជាាបណឌិត្ភ្ជព ជំនួសឲ្យអំណ្ដចរាជសមបត្តិ ។ សិោចមាែក់ ៏លអអសាចរយ នលីថ្មមាច់ពណ៌ផ្លកឈូក បានឈរនជីងឆែងោត្់សត្វត្េ៍រននអាោសធ្លត្ុ និងសង្រ្គាម នហីយក្ត្ូវបានេេួលសាាល់ោ ងេូលំេូោយ ថាជាចំណុចកំពូលននសិលបៈ និងសាាបត្យកមមខ្មមរ ។ វត្តខ្មមរកមពុជានក្ោម បនតមរត្កននេះ មិនខ្មននោយោរចមែងក្េង់ក្ទយននាេះនេ ប ុខ្នតនោយោរបកក្សាយថ្មី ោ ងមានវិចរណញ្ាណ ។ តមរយៈោរនក្បីក្បាស់េពវសមាភរៈសម័យថ្មី និងន ីមបីនឆែីយត្បនៅនឹងបរិបេភូមិសាង្រ្សត និងវបបធម៌ខ្បបថ្មី សាាបត្យកមមននេះក៏សខ្មតងោរនគារព ល់អត្ីត្ោល កនុងមណៈនពលខ្ លបំនពញត្ក្មូវោរ របស់សហគមន៍សម័ យបចចុបបនន ។ នោយនហត្ុននេះ នេីប «វត្ត» ោែយជាសាពនត្ភ្ជាប់រវាង អត្ីត្ោល និងបចចុបបននោល បគាញពីភ្ជពបនតភ្ជាប់ ភ្ជពអត្់ធមត្់ និងមរត្ករស់រនវីកននវបបធម៌ខ្មមរ ។

 

4-3_Ratio_(1440x1080)_-10.jpg
 
 
 
 
 
 

Chofa Head

This ornamental finial sits at the end of the temple’s roofline. Its upward form evokes a bird or mythical creature, rooted in Khmer and Buddhist iconography. For many, it stands as a symbol of protection, aspiration, and connection to the sacred.

4-3_Ratio_(1440x1080)_-11.jpg
 
 
 

Chofa Body + Ridge Cap

This sculptural form traces the roof ridge, linking architectural form to spiritual purpose. Its carved motifs evoke natural flow and ancestral knowledge. Together with the chofa head, it shapes the temple’s silhouette and weaves craft into meaning.


4-3_Ratio_(1440x1080)_-12.jpg
 
 

Kinnara

The Kinnara is a celestial being from Buddhist and Hindu tradition, part human and part bird. Known for devotion, music, and song, it appears in temple ornament as a gesture of grace and guardianship. When depicted with hands held in prayer, the figure offers a quiet welcome and reverence.

4-3_Ratio_(1440x1080)_-13.jpg
 
 
 

Kbach Rachana

This exterior wall base is adorned with kbach motifs, the classical ornamental vocabulary of Khmer architecture. More than decoration, these patterns embody harmony, rhythm, and spiritual order. Passed down over generations, kbach reflects artistic discipline and cultural memory, rooting this structure in a living tradition.



4-3_Ratio_(1440x1080)_-14.jpg

Under scaffolding and rain,
devotion takes form.

 
 

ទីស្ថាន្បរិសុទធ

តមក្បនពណីក្ពេះពុេធសាសនាខ្មមរ រ ូវនភែៀងជារ ូវវសា ខ្ លក្ពេះសងឃក្ត្ូវសាិត្នៅកនុងវត្តនិមួយៗ ន ីមបីបនតោរសិកា អនុវត្តនផាៀងផ្លាត្់បេបញ្ាត្តិទំងឡាយ(វិន័យ) និងបណតុេះសាមរត្ីសមាធិ ។ ជានពលនវោននភ្ជពសាប់សាាត្់ ោររឹត្ត្បិត្មែួន និងោរពក្ងឹងសត្ិបញ្ា(ចិត្តវិញ្ាណ) ។ ូនចនេះ ោរសំណង់វត្ត មិនខ្មនោរសាងសង់ធមមតន ីយ ប ុខ្នតគឺជាលំនៅននោរក្បត្ិបត្តិរបស់សត្ិបបោឋន សហគមន៍ និងជាេីសាានសាបនក្ េះបនតពូជសីលធម៌ ។

នៅេីក្កុង សាន់ហូនសេ ក៏មាននភែៀងធ្លែក់ ូចគាន ។ នទេះជាបរិបេមុសគានមែេះ ប ុខ្នតអត្ាន័យនៅ ខ្ ល ។ របងបនាារត្នមែីងព័េធជុំវិញសំណង់អគារ សូរសនមែងសកមមភ្ជពោរគរបនតនៅមុមនោយោរយកចិត្តេុកោក់ និងោ ងមានវិន័យជានិចច ។ ោរោឋនសំណង់បូជនីយោឋន ពិត្ជាមុសគានពីោរោឋនសំណង់ធមមតនក្ចីនចំណុច នៅេីននេះោរគរ គឺចប់នផតីមនោយអារមមណ៍នគារពក្គប់ជំ្នទំងអស់ មុននឹងឈាននៅ ល់ោរបក្សាយ ពនយល់នផេងៗ ។

នគអាចនិោយបានថា ោរសាងសង់វត្ត នក្បៀបបី ូចកំពុងពក្ងឹងនសចកតីក្ជេះថាែ (សទធ) ជាលកខណៈរួមមួយ ។ ជំនាញបនចចកនេសពិត្ជាសំខាន់នហីយ ក៏ប ុខ្នតនសចកតីអត្់ធមត្់តំងសាមរត្ីឲ្យវាសាិត្នៅកនុងបចចុបបនន ោលជាក្បោរោន់ខ្ត្សំខាន់ ន ីមបីោរនបតជាញរួម ។ ូនចនេះនេីបថា ោរគរននេះក៏វាោែយនៅជាោរចូលោន់វសារបស់ក្កុមអនកនធវីោរទំងអស់គានខ្ រ មិនខ្មនជាោរ កមែួននចញពីពិភពនោកនេ ខ្ត្គឺជាោរបំពត្់ចិត្ត ន ីមបីបនងកីត្អវីខ្ លមានអត្ាន័យ និងឲ្យបានជាអចិនង្រ្នតយ៍ផងនេៀត្ ។

នេសភូមិសាានខ្ លក្ត្ូវបានបង្រ្ញ្ាប និងផាុកនោយចំខ្ណកននេឹកនភែៀងននេះ បូកផេំជាមួយកមាែំងោរគរ កមាែំងជំននឿ នធវីឲ្យេីសាានបរិសុេធមួយកំពុងនលចរូបរាងន ីង ននាេះគឺជាេីសាានផាុកអនុសាវរីយ៍ អត្តសញ្ា ណ និងនសចកតីសងឃឹមសក្មាប់ជំនាន់នក្ោយខ្វងឆ្ងាយ ។

Andrew Mann Architecture
Architecture

AO Architects, Phnom Penh
Traditional ornamentation and design

Antonio Martins Interior Design
Interior Architecture

Strata Landscape Architecture
Landscape Architecture

OARCON
Contractor

Saul Estrada
Photography